Γιατί να το διαβάσω στην τάξη; Γιατί όλη η ελληνική και παγκόσμια ιστορία χωράει σε ένα βιβλίο!: Λότη Πέτροβιτς - Ανδρουτσοπούλου: Το φιλί της λύκαινας, εκδ. Πατάκη

Λότη Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου
Το φιλί της λύκαινας 
Εικαστικό εξώφυλλου: Κατερίνα Χαδουλού 
Εκδόσεις Πατάκη
   «Ιδιόρρυθμος, άμυαλος, ανάποδος, ριψοκίνδυνος και μυθομανής», είναι κάποιοι από τους χαρακτηρισμούς που έδινε στον πατέρα της η Δάφνη η μαμά του Φραγκίσκου. Δεν τον συναντούσε. Δεν ήθελε! Ο δωδεκάχρονος Φραγκίσκος όμως ήθελε! Και να τον συναντήσει και να τον γνωρίσει και να τον αγαπήσει. Η ευκαιρία δόθηκε ένα καλοκαίρι που ο Φραγκής (έτσι τον έλεγε ο παππούς) αποφάσισε να μην ακολουθήσει τους Προσκόπους στην κατασκήνωση και ζήτησε να περάσει το καλοκαίρι του με τον παππού Πέτρο στην Αμφίπολη.
    Από το πρώτο λεπτό της συνάντησής τους ο Φραγκής ένιωσε πως το καλοκαίρι του θα ήταν αλλιώτικο, συναρπαστικό, γεμάτο αποκαλύψεις. Και είχε δίκιο! Έμαθε τα πάντα: πώς ο παππούς γνωρίστηκε με τη γιαγιά Ολυμπία, γιατί χώρισαν, γιατί εξαφανίστηκε από τη ζωή της κόρης του, πού ήταν τόσα χρόνια…. Και μαζί με την ιστορία του παππού του μπροστά στα μάτια του ξετυλίχθηκε και η ιστορία της Ελλάδας, της Ευρώπης, του κόσμου ολόκληρου!
Μαζί τους, αχώριστες σύντροφοι, τρεις λύκαινες: μία πραγματική, μία συμβολική και μία αλληγορική (όπως διαβάζουμε και στο οπισθόφυλλο του βιβλίου), συμπληρώνουν την παρέα! Ο ρόλος της καθεμιάς διαφορετικός, μα εξίσου σημαντικός!  
   Από την άκρη της αριστοτεχνικής συγγραφικής πένας της Λότης Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου ξετυλίγονται νήματα που ενώνουν την ιστορία του Φραγκή με πολλά διαφορετικά μεταξύ τους σύγχρονα θέματα. Το προσφυγικό, η μετανάστευση, οι πόλεμοι, οι δικτατορίες, οι ανθρώπινες σχέσεις σε όλες τους τις διαστάσεις, η φιλοζωία, η εξαφάνιση των ειδών, η απώλεια….είναι μερικά από αυτά τα νήματα! Που όμως δεν μπερδεύονται ούτε μία στιγμή, δεν δημιουργούν κόμπους, δεν «συγκρούονται», αλλά πλέκουν έναν στρωτό, υπέροχο, τέλειο μυθιστορηματικό ιστό, ο οποίος κλείνει με ένα έξυπνο τέχνασμα που σε κάνει να αναρωτιέσαι: «Διάβασα μυθιστόρημα ή μια αληθινή ιστορία;»
 
                                  Φυσικά και θα το διαβάσουμε στην τάξη
                                 Και δεν θα ξέρουμε τι να πρωτοδιαλέξουμε!

• Να δημιουργήσουμε και να παρουσιάσουμε project: για τις δικτατορίες ανά τον κόσμο, για τους λύκους, για την μετανάστευση και την προσφυγιά….
• Να βρούμε και να ακούσουμε τα τραγούδια που αναφέρονται στο βιβλίο…
• Να επενδύσουμε εμείς μουσικά κάποια αποσπάσματά του…
• Να απεικονίσουμε τις περιπλανήσεις του παππού Πέτρο, χρησιμοποιώντας έναν χάρτη, χρωματιστό σπάγκο και πινέζες…
• Να μελετήσουμε την μακεδονίτικη αρχιτεκτονική…
• Να μελετήσουμε τον αρχαιολογικό χώρο της Αμφίπολης (και τι ωραία θα ήταν να μπορούσαμε και να τον επισκεφθούμε)…
• Να μιλήσουμε με τους δικούς μας παππούδες και να καταγράψουμε δικές τους παλιές ιστορίες…

από τη Τζελίνα Βογιατζόγλου

Αποτελέσματα διαγωνισμών του Ελληνικού Τμήματος της ΙΒΒΥ 2017

Με το μήνυμα «Ας μεγαλώσουμε με το βιβλίο», το Ελληνικό Τμήμα της ΙΒΒΥ – Κύκλος του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου, σε συνεργασία με τον Σύλλογο «Οι Φίλοι της Μουσικής», πραγματοποίησαν το Σάββατο 1 Απριλίου 2017 την ετήσια εκδήλωση για την Παγκόσμια Ημέρα Παιδικού Βιβλίου στον Πολυχώρο της Μουσικής Βιβλιοθήκης «Λίλιαν Βουδούρη» στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. Στη εκδήλωση απονεμήθηκαν τα ετήσια βραβεία του Ελληνικού Τμήματος της ΙΒΒΥ σε φυσικά πρόσωπα και φορείς, που με τη δράση τους καλλιεργούν τη φιλαναγνωσία, καθώς και τα βραβεία σε δημιουργούς για τη συγγραφή, εικονογράφηση και μετάφραση λογοτεχνικών βιβλίων, έκδοσης 2016, για παιδιά και νέους.

Αναλυτικά, τα αποτελέσματα ανά κατηγορία:
Ειδικές διακρίσεις:

Παρουσιάστηκαν οι υποψήφιοι για τα Διεθνή Βραβεία Hans Christian Andersen Awards (HCCA 2018) και πρέσβεις Παιδικού και Νεανικού Βιβλίου για τη διετία 2017-2018:

• για τη συγγραφή, ο Βαγγέλης Ηλιόπουλος.
• για την εικονογράφηση, ο Χρήστος Δήμος.
  

Προτάθηκαν από το Διοικητικό Συμβούλιο για αναγραφή στους τιμητικούς πίνακες της ΙΒΒΥ (2017-2018):

• για τη συγγραφή, η Άννα Κοντολέων για το βιβλίο «Μέχρι το άπειρο κι ακόμα παραπέρα», εκδόσεις Πατάκη,
• για την εικονογράφηση, η Κέλλυ Ματαθία Κόβο για το βιβλίο «Η άπληστη χελώνα», εκδόσεις Καλέντη (συγγραφή Σοφία Μαντουβάλου),
• για τη μετάφραση, η Δήμητρα Δότση για το βιβλίο «Το υπέροχο ταξίδι της Νίλου» εκδόσεις Καλέντη (συγγραφή Γκουίντο Κόντι).
  

Το μεγάλο βραβείο «Πηνελόπη Δέλτα» για την συνολική της προσφορά στην παιδική λογοτεχνία απονεμήθηκε στην κριτικό και συγγραφέα Γεωργία Γαλανοπούλου.

Απονεμήθηκαν επίσης τα τιμητικά διπλώματα στους υποψήφιους για τα Διεθνή Βραβεία 2016 Hans Christian Andersen Awards και πρέσβεις Παιδικού και Νεανικού Βιβλίου για τη διετία 2015-2016: Ελένη Δικαίου (για τη συγγραφή), Λήδα Βαρβαρούση (για την εικονογράφηση) καθώς και στους δημιουργούς για την αναγραφή τους τιμητικούς πίνακες της ΙΒΒΥ για τη διετία 2015-2016 για τη συγγραφή Αγγελική Δαρλάση για το βιβλίο «Το παλιόπαιδο» εκδόσεις Πατάκη, την εικονογράφο Μυρτώ Δεληβοριά για το βιβλίο του «Στο νησί της ροδιάς» (συγγραφή Μάνος Κοντολέων, εκδόσεις Ψυχογιός) και τη μεταφράστρια Μαρίζα Ντεκάστρο για το βιβλίο «Θαύμα» (συγγραφή R.J. Palacio, εκδόσεις Παπαδόπουλος).

Βραβεία σε φυσικά πρόσωπα και φορείς:

1. Βραβείο «Κ.Π. Δεμερτζή - στον Έλληνα Δάσκαλο» σε εν ενεργεία δάσκαλο ή άλλης ειδικότητας εκπαιδευτικό πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, ο οποίος δείχνει έμπρακτα και αποτελεσματικά το ενδιαφέρον του για τη Φιλαναγνωσία και την Παιδική Λογοτεχνία: απονέμεται στον Γιάννη Τσιτσίμη, δάσκαλο στο ολοήμερο 6/θεσιο Δημοτικό Σχολείο Χέρσου Νομού Κιλκίς. Αθλοθέτης: Εκδόσεις Άγκυρα Έπαθλο: βιβλία αξίας 300 ευρώ.
2. Βραβείο «Βασίλης Αναγνωστόπουλος» σε εν ενεργεία εκπαιδευτικό δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης κάθε ειδικότητας, ο οποίος δείχνει έμπρακτα και αποτελεσματικά το ενδιαφέρον του για τη Φιλαναγνωσία και τη Νεανική Λογοτεχνία: απονέμεται στις φιλολόγους Ελένη Μάγκα και Αικατερίνη Μαρέτα, εκπαιδευτικούς στο Γυμνάσιο Γαρδικίου Θεσπρωτίας. Αθλοθέτης: Εκδόσεις Ψυχογιός Έπαθλο: βιβλία αξίας 300 ευρώ.
3. Βραβείο «Κούλα Κουλουμπή» σε εν ενεργεία νηπιαγωγό ή παιδαγωγό, ο οποίος εισάγει με τους πιο ευφάνταστους τρόπους τα παιδιά της προσχολικής ηλικίας στον κόσμο του παιδικού βιβλίου: απονέμεται στην Κατερίνα Μανώλη, νηπιαγωγό στο 6ο Νηπιαγωγείο Γέρακα. Αθλοθέτης: Εκδόσεις Διάπλους Έπαθλο: βιβλία αξίας 300 ευρώ.
4. Βραβείο «Παντελής & Χρήστος Αλέφαντος» σε παιδική/νεανική βιβλιοθήκη για τη συνολική της δράση: απονέμεται στη βιβλιοθήκη Kερίου Ζακύνθου. Αθλοθέτης: Εκδόσεις Καστανιώτη Έπαθλο: Βιβλία αξίας 500 ευρώ.
5. Βραβείο σε πρόγραμμα για την προώθηση της φιλαναγνωσίας σε παιδιά και νέους, το οποίο εκπόνησε και εφάρμοσε σχολείο, βιβλιοθήκη, άλλος φορέας ή φυσικό πρόσωπο: απονέμεται στο Διεθνές Κέντρο Συγγραφέων και Μεταφραστών Ρόδου για το εκπαιδευτικό πρόγραμμα «Βιβλιοπεριπέτειες». Αθλοθέτης: Εκδόσεις Πατάκη Έπαθλο: Βιβλία αξίας 300 ευρώ.
6. Βραβείο σε σχολείο, βιβλιοθήκη ή άλλο φορέα που καλλιεργεί τη φιλαναγνωσία μέσω της τεχνολογία και του διαδικτύου, προς τιμήν του Κυριάκου Παπαδόπουλου: απονέμεται στον Κώστα Πανούση, εκπαιδευτικό στο Πειραματικό Σχολείο Αθηνών για το πρόγραμμα «Ανοιχτή τάξη» και την προώθηση της φιλαναγνωσίας. Αθλοθέτης: Εκδόσεις Παπαδόπουλος Έπαθλο: Βιβλία αξίας 300 ευρώ.
7. Βραβείο σε Σύλλογο Γονέων και Κηδεμόνων μαθητών Δημοτικού Σχολείου, Γυμνασίου ή Λυκείου, που με τις δραστηριότητές του προωθεί την παιδική/νεανική λογοτεχνία, προς τιμήν της Μαίρης Κωνστανταροπούλου: απονέμεται στον Σύλλογο Γονέων και Κηδεμόνων του 4ου Νηπιαγωγείο Κισσάμου Χανίων. Αθλοθέτης: Εκδόσεις Μίνωας Έπαθλο: Βιβλία αξίας 300 ευρώ.
8. Βραβείο σε βιβλιοθηκονόμο που προωθεί συστηματικά και αποτελεσματικά την παιδική/νεανική λογοτεχνία και την καλλιέργεια της φιλαναγνωσίας: απονέμεται στην Παναγιώτα Δεδετζή, βιβλιοθηκονόμο στη Λασκαρίδειο Βιβλιοθήκη. Αθλοθέτης: Εκδόσεις Λιβάνη Έπαθλο: Βιβλία αξίας 500 ευρώ.
9. Βραβείο σε Σχολικό – μαθητικό έντυπο το οποίο καλλιεργεί τη φιλαναγνωσία και προωθεί την ανάγνωση παιδικής λογοτεχνίας: απονέμεται στη σχολική εφημερίδα «Στη διαπασών» του Μουσικού Σχολείου Πρέβεζας (Υπεύθυνη: Έλλη Σιαπανίδου). Αθλοθέτης: Μεταίχμιο Έπαθλο: Βιβλία αξίας 300 ευρώ.
10. Βραβείο σε Δήμο στον οποίο λειτουργούν με επιτυχία προγράμματα καλλιέργειας της φιλαναγνωσίας και δημιουργίας δια βίου αναγνωστών: απονέμεται στον Δήμο Kαλλιθέας για το πρόγραμμα «Κάθε σχολείο και βιβλιοθήκη». Αθλοθέτης: Παιδική Νομική Βιβλιοθήκη της Νομικής Βιβλιοθήκης. Έπαθλο: Βιβλία αξίας 300 ευρώ.
11.Βραβείο «Πάνος Αλέφαντος» σε Εθελοντή, που με τη δράση του προωθεί τη φιλαναγνωσία: το βραβείο απονέμεται στη Μαίρη Σαμπάνη, για την εθελοντική της προσφορά στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Αυλώνα-Δημήτρης Λιακούρης Αθλοθέτης: Εκδόσεις Κόκκινη Κλωστή Δεμένη Έπαθλο: Βιβλία αξίας 300 ευρώ.

Βραβεία σε δημιουργούς

1. Βραβείο «Πηνελόπη Μαξίμου» σε συγγραφέα βιβλίου αφήγησης βραχείας φόρμας για παιδιά: απονέμεται κατά πλειοψηφία στον Βαγγέλη Ηλιόπουλο για το βιβλίο Μεγαλώνω τη γιαγιά μου, Παιδική Νομική Βιβλιοθήκη της Νομικής Βιβλιοθήκης.
2. Βραβείο σε εικονογράφο και σε συγγραφέα εικονοβιβλίου (Picture Book) για την εικονογράφηση και για το κείμενο: απονέμεται κατά πλειοψηφία στην Ίριδα Σαμαρτζή (εικονογράφηση) και στην Αργυρώ Πιπίνη (συγγραφή) για το βιβλίο Καλοκαίρι, φθινόπωρο, χειμώνας, άνοιξη, καλοκαίρι…, εκδόσεις Πατάκη.
3. Βραβείο σε εικονογράφο για την εικονογράφηση βιβλίου με εικόνες για παιδιά και νέους (εκτός των Εικονοβιβλίων - Picture Book): απονέμεται κατά πλειοψηφία στη Διατσέντα Παρίση για την εικονογράφηση του βιβλίου Δέκα μάγισσες κακές, φοβερές και τρομερές, των Αναστασίας Αγραφιώτη και Ρούλας Παπανικολάου, εκδόσεις Δια Βίου.
4. Βραβείο «Φανή Αποστολίδου» σε συγγραφέα εκτενούς αφηγήματος, για παιδιά μεγάλων τάξεων Δημοτικού και Γυμνασίου: απονέμεται κατά πλειοψηφία στη Μαρία Παπαγιάννη για το βιβλίο Παπούτσια με φτερά, εκδόσεις Πατάκη.
5. Βραβείο σε συγγραφέα εφηβικού - νεανικού βιβλίου, για εφήβους και νέους: απονέμεται κατά πλειοψηφία στην Αλεξάνδρα Μητσιάλη για το βιβλίο Ξυπόλυτοι ήρωες, εκδόσεις Πατάκη.
6. Βραβείο «Βίτω Αγγελοπούλου» σε συγγραφέα βιβλίου με πληροφοριακά κείμενα (γνώσεων) για παιδιά: απονέμεται κατά πλειοψηφία στη Μαρίζα Ντεκάστρο για το βιβλίο Με τους ζωγράφους της Πινακοθήκης Αβέρωφ - Οδηγός για νέους, Ίδρυμα Ευάγγελου Αβέρωφ-Τοσίτσα.
7. Βραβείο σε ξένο συγγραφέα, έλληνα εκδότη και μεταφραστή βιβλίου μεταφρασμένου στα ελληνικά, για παιδιά ή νέους: απονέμεται κατά πλειοψηφία στους Τζον Μπόιν (συγγραφή), Πετρούλα Γαβριηλίδου (μετάφραση) και στις εκδόσεις Ψυχογιός εκδόσεις για το βιβλίο Το αγόρι στην κορυφή του βουνού.
8. Βραβείο «Λότη Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου» σε πρωτοεμφανιζόμενο συγγραφέα βιβλίου για παιδιά ή νέους: απονέμεται κατά πλειοψηφία στην Α.Σ. Δάρτζαλη για το βιβλίο Όταν η μαμά μου είπε ψέματα, εκδόσεις Λιβάνη.
Από το σύνολο των βιβλίων που κατατέθηκαν προς κρίση, η επιτροπή απονέμει «Βραβείο σε Εικονογράφο ή Art Director» για το εξώφυλλο ελληνικού παιδικού και νεανικού βιβλίου στους Απόστολο Βέττα (εικονογράφηση), Σάκη Γεωργιάδη και Εριφύλη Αράπογλου (σχεδιασμός-σελιδοποίηση) για το εξώφυλλο του βιβλίου Ιζαντόρα Ντακ (συγγραφή Στέλλα Μιχαηλίδου), εκδόσεις Καλειδοσκόπιο.

Την ενδεκαμελή επιτροπή αποτέλεσαν οι: Γιάννης Παπαδάτος (πρόεδρος), Φιλομήλα Βακάλη-Συρογιαννοπούλου, Μαρία Δελάκη, Αρετή Καράμπελα, Πόπη Κασσωτάκη – Ψαρουδάκη, Χρύσα Κουράκη, Μαρία Κουρκουμέλη, Κωστής Μακρής, Φωτεινή Μπαλαγιάννη, Αθηνά Μπίνιου, Δημήτρης Πολίτης.

Το σκεπτικό βράβευσης των δημιουργών που διακρίθηκαν για όλες τις κατηγορίες θα ανακοινωθεί στην ιστοσελίδα του Ελληνικού Τμήματος της ΙΒΒΥ (www.greekibby.gr) την επόμενη εβδομάδα.

Trudy Ludwig, Το Αόρατο Αγόρι , εκδ. Λιβάνη: από την Ελένη Αλεξίου

Trudy Ludwig
Το Αόρατο Αγόρι
Εικονογράφηση:  Patrice Barton
Λιβάνης

Υπόθεση

Έχετε νιώσει ποτέ αόρατοι; Αν ναι (ή ακόμη κι αν όχι), πρέπει να γνωρίσετε τον Τομ, το αόρατο αγόρι.

Κανείς ποτέ δεν τον προσέχει, ούτε σκέφτεται να τον συμπεριλάβει στην ομάδα του, σε παιχνίδι ή σε πάρτι γενεθλίων... μέχρι που ένα νέο παιδί έρχεται στο σχολείο.

Μόλις ο Λι, ο καινούριος μαθητής, φτάνει, ο Τομ είναι ο πρώτος που θα τον κάνει να αισθανθεί καλοδεχούμενος. Όταν ο Τομ και ο Λι συνεργάζονται σε μια δραστηριότητα, ο Τομ βρίσκει τρόπο να αποκτήσει τον πρώτο του φίλο. 

Γιατί να το διαβάσω στην τάξη;

Γιατί θα το αγαπήσετε για πολλούς λόγους.... 

Το εξώφυλλό του, όπως και ο ήρωας εκπέμπουν, αντί για λύπη, που θα περίμενε κανείς, μια εσωτερικότητα και μια νηφαλιότητα. Ο μικρός ήρωας, παρότι περιθωριοποιημένος και ιδιαίτερος, με ό,τι συνεπάγεται αυτό συναισθηματικά, ξέρει να ζει με τον εαυτό του (π.χ. ζωγραφίζοντας ή δημιουργώντας υπερήρωες που καταφέρνουν αυτό που ο ίδιος δυσκολεύεται πολύ να κάνει) και να αξιοποιεί τα ταλέντα του όπως και τις ευκαιρίες που του παρουσιάζονται.

   Έτσι, όταν εμφανίζεται ο καινούργιος μαθητής, τολμά και τον πλησιάζει με τον δικό του τρόπο. Η δύναμή του σ’ αυτό το σημείο είναι αξιοθαύμαστη. Διεκδικεί διακριτικά και πετυχαίνει. Ο πόνος που του προκαλεί η αδιαφορία των συμμαθητών του, αναπτύσσει την ενσυναίσθησή του και την έγνοια του για τον άλλο και μια ευαισθησία, που δε διαθέτουν οι περισσότεροι συμμαθητές του. 

   Η εικονογράφηση, εξαιρετική. Πρόκειται πραγματικά για ένα εικονοβιβλίο. Τα χρώματα είναι τόσο ζωηρά όσο και τα ίδια τα παιδιά. Οι εκφράσεις και η κίνηση των παιδιών είναι απίστευτα ρεαλιστικές και συνυφασμένες με την κάθε σκηνή, χαρακτηριστικές στη συζήτηση για το πάρτι και στην παρουσίαση του καινούριου μαθητή. Στο παιχνίδι και την επιλογή ομάδων νομίζεις πως βρίσκεσαι ανάμεσά τους, κάπου στο σχολείο που εσύ ο ίδιος φοίτησες ή στο σχολείο της γειτονιάς σου. Και ο μικρός ήρωας πάντα κάπου εκεί, περιμένει χαμογελαστός, ελπίζοντας. Δείχνει εσωτερική δύναμη και υγεία αυτό. Και τελικά δεν διαψεύδεται. Η εικονιστική εξέλιξη του μικρού αγοριού που αρχικά στην αόρατη εκδοχή του εικονίζεται με χρώματα γκρίζα και ασπρόμαυρα και στη συνέχεια, όταν η παρουσία του γίνεται σταδιακά αισθητή με χρώματα, μιλά κατευθείαν στο μυαλό και την ψυχή του αναγνώστη, μικρού και μεγάλου για το πώς νιώθει το παιδί.  

   Τα χρώματα του εξώφυλλου ταιριάζουν απόλυτα με τον τίτλο, ο οποίος είναι εξαιρετικά εύστοχος και λειτουργικός γι’ αυτό που θέλει να δώσει. Η λέξη «αόρατο» δίνει τη θέση που βρίσκεται το παιδί αλλά και την συναισθηματική του κατάσταση δίχως ίχνος οίκτου και θλίψης, ερεθίζοντας ίσως αντίθετα και τη φαντασία.ο ήρωας εκπέμπουν, αντί για λύπη, που θα περίμενε κανείς, μια εσωτερικότητα και μια νηφαλιότητα. Ο μικρός ήρωας, παρότι περιθωριοποιημένος και ιδιαίτερος, με ό,τι συνεπάγεται αυτό συναισθηματικά, ξέρει να ζει με τον εαυτό του (π.χ. ζωγραφίζοντας ή δημιουργώντας υπερήρωες που καταφέρνουν αυτό που ο ίδιος δυσκολεύεται πολύ να κάνει) και να αξιοποιεί τα ταλέντα του όπως και τις ευκαιρίες που του παρουσιάζονται.

Από την Ελένη Αλεξίου (εκπαιδευτικό)

Πρόσφυγες: Βιβλία για να διαβάσουμε στα παιδιά που υποδέχονται στο σχολειό τους προσφυγόπουλα και βιβλία για να διαβάσουμε στα προσφυγόπουλα, από τη Νάντια Κουρμούση, Υπεύθυνη Αγωγής Υγείας Δ/νσης Π.Ε. Ανατολικής Αττικής

Το θέμα των προσφύγων τα τελευταία χρόνια έχει απασχολήσει πολύ την εκπαιδευτική κοινότητα αλλά και την ευρύτερη ελληνική κοινωνία. Την Παιδική και Νεανική Λογοτεχνία το συγκεκριμένο θέμα την έχει απασχολήσει εδώ και πολύ καιρό (από τη δεκαετία του '90 περίπου), όπως επεσήμανε και στο τελευταίο της άρθρο η Μαρίζα Ντεκάστρο στο ηλεκτρονικό περιοδικό ο αναγνώστης. Στόχος της παρούσας ανάρτησης δεν είναι μια εξαντλητική καταλογράφηση των σχετικών με το θέμα βιβλίων, αλλά μια προσπάθεια να δοθεί το σκεπτικό με το οποίο πρέπει να προσεγγιστούν σχετικά βιβλία και να προταθούν κάποια βιβλία παιδικής λογοτεχνίας, τα οποία μπορούν να διαβαστούν από Ελληνόπουλα ή από παιδιά που μένουν μόνιμα στην Ελλάδα, έτσι ώστε να ενισχύσουμε την ενσυναίσθηση και τις προκοινωνικές  συμπεριφορές (προσφοράς, βοήθειας) προς τους πρόσφυγες και τα προσφυγόπουλα.  Στόχος επίσης είναι να προταθούν κάποια βιβλία με εικόνες και λιγοστό κείμενο που μπορούν να διαβαστούν σε προσφυγόπουλα, για να τους δοθεί η ευκαιρία να συζητήσουν και να διαχειριστούν θέματα που πιθανώς "κουβαλάνε στις βαλίτσες τους"  στο μεγάλο τους ταξίδι. 
Η επιλογή των βιβλίων και οι σχετικές προτάσεις έχουν γίνει από τη Νάντια Κουρμούση, Υπεύθυνη Αγωγής Υγείας της Δ/νσης Π.Ε. Ανατολικής Αττικής.

Α) Ως προς τα βιβλία για επεξεργασία με παιδιά πρόσφυγες/μετανάστες είναι καλό να δουλεύουμε κυρίως με:

• Εικονοβιβλία, που  κάνουν ευκολότερα αντιληπτό το μήνυμα που μεταφέρουν, όπως π.χ. το «Ζουμ», Ιστβάν Μπανιάι, Εκδ. Ωκεανίδα.

• Εικονοβιβλία που μεταφέρουν μηνύματα αισιοδοξίας ή που βοηθούν τους μικρούς και τους μεγάλους αναγνώστες να κάνουν θετική αναπλαισίωση των πραγμάτων και να συνειδητοποιήσουν ότι τα πράγματα δεν είναι πάντα όπως φαίνονται. Επαναλαμβάνουμε  ότι παραδείγματα τέτοιων βιβλίων είναι «Το κόκκινο βιβλίο», Μ. Λέμαν, Εκδ. Μεταίχμιο, «Η αρπαγή της κότας», B Rodriquez, Εκδ. Ηλίβατον και το «Μισέλ, το πρόβατο που δεν είχε καθόλου τύχη», S. Victor, Εκδ. Κόκκινο). Ειδικά το τελευταίο είναι εξαιρετικό. Το μήνυμα είναι ότι τα πράγματα δεν είναι πάντα όπως φαίνονται ή όπως τα αντιλαμβανόμαστε, και ενώ νομίζουμε ότι όλα πάνε άσχημα, η μεγαλύτερη εικόνα που λέει το αντίθετο μεταδίδει αισιοδοξία.

• Βιβλία που δεν αφορούν στο θέμα της μετανάστευσης και της προσφυγιάς. Το να προσεγγίζουμε τα δύσκολα αυτά θέματα με παιδιά που τα βίωσαν και τα βιώνουν –με όλες τις δυσβάστακτες συνέπειές τους- μπορεί να φέρει και εμάς και τα παιδιά σε δυσάρεστη θέση.  Εάν όμως κληθούμε να το κάνουμε (π.χ. εάν ζητηθεί από τα ίδια τα παιδιά) τότε θα μπορούσαμε να «διαβάσουμε» ένα βιβλίο όπως π.χ. «Το ταξίδι», Φ. Σάννα, Εκδ. Πατάκη, δίνοντας όμως έμφαση στο ότι πολλοί άνθρωποι συχνά αναγκάστηκαν και αναγκάζονται να κάνουν ένα τέτοιο ταξίδι, και κυρίως, στο  πόσο δυνατοί είναι εκείνοι που το κατόρθωσαν.

Β) Ως προς τα βιβλία για ευαισθητοποίηση των μαθητών πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης της χώρας μας στο θέμα των προσφύγων/μεταναστών, καλό είναι τα βιβλία που θα επεξεργαστούμε:

• Να προσεγγίζουν έμμεσα το ζήτημα των προσφύγων/μεταναστών. Τέτοια παραδείγματα αποτελούν αυτά που αναφέραμε στην προηγούμενη ανάρτησή μας με θέμα την κατοικία («Το σπίτι το δικό μας», Β. Ηλιόπουλος, Παιδική Νομική Βιβλιοθήκη, «Καλοκαίρι, Φθινόπωρο, Χειμώνας, Άνοιξη, Καλοκαίρι», Α. Πιπίνη, Εκδ. Πατάκη, «Ζωγράφισέ μου ένα σπίτι», Χ. Φραντζεσκάκη, Εκδ. Καλειδοσκόπιο) και με ερωτήσεις επεξεργασίας σαν αυτές που προτείναμε.

• Να μην έχουν σκληρές περιγραφές από στιγμιότυπα πολέμου και θανάτου και να μην δίνεται έμφαση σε δύσκολα και βαριά συναισθήματα όπως ο φόβος, η απελπισία και η απόγνωση. Το ζητούμενο δεν είναι να δημιουργήσουμε βαρύ κλίμα και αίσθηση δυσφορίας στα παιδιά, αλλά να τα καθοδηγήσουμε ώστε να νοιάζονται για τους συνανθρώπους τους, σωστά; Ας μην ξεχνάμε όμως ότι η ενσυναίσθηση, η «ικανότητα του ατόμου α) να επηρεάζεται από τη συναισθηματική κατάσταση του άλλου και να τη μοιράζεται και β) να εκτιμά και να αξιολογεί τις αιτίες για τη συναισθηματική κατάσταση του άλλου» (Waal Frans, 2007) δεν συνδέεται πάντα με θετικές συμπεριφορές προς τους άλλους, αλλά, σε μερικές περιπτώσεις, όταν το αποτέλεσμα είναι η  ύπαρξη μόνο προσωπικής δυσφορίας, τότε το άτομο αυτό μπορεί να αποσυρθεί και να μην εκδηλώσει προκοινωνική (βοηθητική) συμπεριφορά προς το πρόσωπο που αντιμετωπίζει τη δύσκολη κατάσταση (Landy S., 2009). Ένα εξαιρετικό βιβλίο που προσεγγίζει το θέμα ρεαλιστικά μεν αλλά όχι απαισιόδοξα, είναι το «Τι θα πάρω μαζί μου φεύγοντας», των Ν. Κάντζου και Φ. Νικολούδη του Μουσείου Σχολικής Ζωής και Εκπαίδευσης, το οποίο εμπεριέχει και δραστηριότητες επέκτασης.

• Να μην μονοπωλούν το θέμα των προσφύγων/μεταναστών. Το να διαβάζουμε συνεχώς στα παιδιά βιβλία σχετικά με τους πρόσφυγες/μετανάστες και το να ασχολούμαστε έντονα και σχεδόν αποκλειστικά με το θέμα αυτό ενέχει έναν πολύ σοβαρό κίνδυνο:  την άμβλυνση των συναισθημάτων των παιδιών απέναντι στον πόνο των ανθρώπων αυτών, αφού η υπερέκθεση σε ένα θέμα κάνει τα άτομα να το συνηθίζουν σιγά-σιγά (όπως συμβαίνει και με τις σκηνές βίας στις οποίες τα παιδιά εκτίθενται καθημερινά μέσω των δελτίων ειδήσεων, των ηλεκτρονικών παιχνιδιών και των κινηματογραφικών ταινιών).
• Να μην εστιάζουν στην ανημπόρια και στον πόνο των προσφύγων/μεταναστών και να μην υποδηλώνουν φιλευσπλαχνία όσων τους βοηθούν. Η πιο σωστή, κατάλληλη και απλή προσέγγιση είναι ότι οι πρόσφυγες και οι μετανάστες έχουν δικαιώματα, ενώ υπάρχουν νόμοι που τους προστατεύουν. Δεν είναι θέμα ελεημοσύνης το να τους παρέχουμε βοήθεια, αλλά συμμόρφωση σε όσα υπαγορεύονται από τις  διεθνείς συνθήκες. Ένα καλό βιβλίο που περιγράφει με απλό τρόπο την ιστορία και την εξέλιξη του θέματος της προσφυγιάς στο χρόνο, δίνοντας παράλληλα το νομικό πλαίσιο, είναι το «Μικρές Οδύσσειες Παιδιών» της Βικτώριας Μπαντή από την Παιδική Νομική Βιβλιοθήκη. 

 

Πρέπει όμως οπωσδήποτε να αφαιρεθεί η αναφορά δύσκολων θεμάτων όπως π.χ. της σεξουαλικής κακοποίησης των παιδιών μεταναστών/προσφύγων ή της εμπορίας των οργάνων τους, τουλάχιστον για την ανάγνωση σε μαθητές των μικρών τάξεων. Εξάλλου, όπως έχουμε ξαναπεί, είναι καλό να αποφεύγεται η υπερπαροχή εξηγήσεων και πληροφοριών κατά τη συζήτηση ευαίσθητων θεμάτων, αφού μόνο ανασφάλεια και φόβο μπορούν να προκαλέσουν σε μικρά παιδιά.  Επιπλέον, ας έχουμε στο νου μας, πως υπάρχει η πιθανότητα, η γενιά παιδιών που φοιτά τώρα στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση να αναγκαστεί να μεταναστεύσει για οικονομικούς λόγους. Με το σκεπτικό αυτό η έμφαση πρέπει να δίνεται στο τι μπορούμε να κάνουμε και όχι στο πόσο ανήμποροι γινόμαστε εάν χρειαστεί για κάποιο λόγο να μεταναστεύσουμε.

Από τη Νάντια Κουρμούση

Νοιάζομαι και Δρω: προτάσεις βιβλίων για την ενεργό πολιτειότητα

Με αφορμή το πρόγραμμα Νοιάζομαι και Δρω, το οποίο υλοποιείται σε 150 σχολεία όλης της χώρας, σκεφτήκαμε να δημιουργήσουμε μια ενότητα με θέμα την ενεργό πολιτειότητα, η οποία περιλαμβάνει τον εθελοντισμό, την αλληλεγγύη, τα ανθρώπινα δικαιώματα και γενικότερα το "νοιάξιμο" για τον διπλανό μας και για ό,τι συμβαίνει γύρω μας. Οι προτάσεις των βιβλίων απευθύνονται κυρίως στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση και φυσικά δεν είναι εξαντλητικές. Στόχος μας είναι ο συνεχής εμπλουτισμός της ενότητας με νέα βιβλία παιδικής και εφηβικής λογοτεχνίας, μυθοπλασίας αλλά και γνώσεων. Καλές αναγνώσεις, λοιπόν!

Σειρά βιβλίων από την Παιδική Νομική Βιβλιοθήκη

Τα βιβλία συνοδεύονται από δωρεάν εκπαιδευτικό υλικό, το οποίο μπορείτε να βρείτε εδώ.

 

Τζίνα Παντωνοπούλου - Καρατζά

Το Σύνταγμα της Ελλάδας για παιδιά

Εικονογράφηση: Έλλη Μόκα

Παιδική Νομική Βιβλιοθήκη

(θεματική ενότητα: δικαιώματα)

 

Λίλη Σκουλαρίκη

Ψωνίζω συνετά, Δεν σκορπάω τα λεφτά

Εικονογράφηση: Χωριατέλλη Ζωή

Παιδική Νομική Βιβλιοθήκη

(θεματική ενότητα: κατανάλωση - υπερκατανάλωση)

 

Λίλη Σκουλαρίκη

Τι τους θέλουμε τους νόμους;

Εικονογράφηση: Ελευθεριάδη Ειρήνη

Παιδική Νομική Βιβλιοθήκη

(θεματική ενότητα: νόμοι - ανομία)

 

Σοφία Παυλάκη

Μικροί Δασονόμοι

Εικονογράφηση: Αλεξία Λουγιάκη

Παιδική Νομική Βιβλιοθήκη

(θεματική ενότητα: περιβάλλον)         

                                                                                                            

Βικτώρια Μπαντή

Μικρές Οδύσσειες  Παιδιών

Εικονογράφηση: Χωριατέλλη Ζωή

Παιδική Νομική Βιβλιοθήκη

(θεματική ενότητα: πρόσφυγες)

   

 

Μιλένα Αποστολάκη

Πολίτες ενωμένοι Ποτέ νικημένοι

Εικονογράφηση: Αλεξία Λουγιάκη

Παιδική Νομική Βιβλιοθήκη

(θεματική ενότητα: συμμετοχή στα κοινά)

Routh Rocha, Otavio Roth (προσαρμογή)

Η παγκόσμια διακήρυξη των δικαιωμάτων του Ανθρώπου

Μεταίχμιο

(θεματική ενότητα: ανθρώπινα δικαιώματα)

Αντώνης Παπαθεοδούλου

Πλανόδιο πάρκο

Εικονογράφηση: Γιώργος Σγουρός

Πατάκης

(θεματική ενότητα: συμμετοχή στα κοινά - ανάληψη δράσης)

Σοφία Ζαραμπούκα

Το Βρωμοχώρι

Κέδρος

(θεματική ενότητα: συμμετοχή στα κοινά - ανάληψη δράσης)

Καλλιώ Καστρησίου

Πού πας χελωνάκι;

Εικονογράφηση: Χριστίνα Γαγγάδη

Καλειδοσκόπιο

(θεματική ενότητα: εθελοντισμός)

Μαρία Παπαγιάννη

Η μυστική συνταγή της Έλλης

Εικονογράφηση: Θανάσης Δήμου

Πατάκης

(θεματική ενότητα: αλληλεγγύη στην τρίτη ηλικία)

Βαγγέλης Ηλιόπουλος

Παιδιά σε δράση! Η ώρα να σώσουμε τη Γη έχει φτάσει

Εικονογράφηση:Φραντσέσκα Κοζάντι

Σειρά: Οικολογήματα

Πατάκης

(θεματική ενότητα: περιβάλλον - ανάληψη δράσης)

Σοφία Καλαντζάκου

Τα χελωνάκια του Παύλου

Εικονογράφηση: Σπύρος Γούσης

Πατάκης

(θεματική ενότητα: εθελοντισμός)

Ευγενία Φακίνου

Ντενεκεδούπολη

Κέδρος

(θεματική ενότητα: ανάληψη δράσης)

Γιατί να το διαβάσω στην τάξη; Γιατί όλοι κρύβουμε έναν "τέτοιο" ιππότη μέσα μας!: από τη Τζελίνα Βογιατζόγλου

Ζητείται ιππότης

Τζένη Κουτσοδημητροπούλου

Μικρές Καληνύχτες -  Εκδόσεις Μεταίχμιο

Εικόνες: Ναταλία Καπατσούλια

Είσαι γενναίος, υπάκουος και με καλούς τρόπους;

Έλα στον πύργο του Ιάκωβου και γίνε ο πιο σπουδαίος ιππότης!

   Έτσι έλεγε η πρόσκληση που έλαβε ο μικρός Αντώνιος που είχε ένα όνειρο: να γίνει ιππότης! Πώς μπορούσε λοιπόν να αρνηθεί; Άλλωστε πληρούσε όλες τις προϋποθέσεις…

Όλες;;;

   Η υπακοή του και η ευγένειά του ήταν αναμφισβήτητες. Η γενναιότητά του όμως; Είναι γενναίος κάποιος που φοβάται το σκοτάδι; Ο Αντώνιος δυσκολευόταν να κοιμηθεί τα βράδια στο σκοτεινό του δωμάτιο χωρίς τον Μαυρίκιο, την ταραντούλα του…!! Αγκαλιά κοιμήθηκαν και το βράδυ πριν από το περιβόητο πάρτι!

   Η γιορτή κύλησε θαυμάσια με τους ιππότες να λένε ιστορίες και να δίνουν «ιπποτικές» συμβουλές ο ένας στον άλλον! Έφαγαν ένα νοστιμότατο δείπνο και μοιράστηκαν πολλές ιστορίες - τι άλλο;; - ιπποτικές κι αυτές! Όταν όμως ήρθε η ώρα να παίξουν «Σκοτεινό Δωμάτιο», ο Αντώνιος τα βρήκε σκούρα. Έκανε προσπάθεια να ανταποκριθεί μα… «Σ…σ…συγγνώμη… αλλά δεν μπορώ», ψέλλισε. Όταν τα φώτα άναψαν η κραυγή που ακούστηκε δεν ήταν από τα χείλη του Αντώνιου, αλλά από τον Ιάκωβο που, στη θέα του Μαυρίκιου πάνω στους ώμους του αφεντικού του, γούρλωσε τα μάτια του από τρόμο!

Τελικά όλοι κάτι φοβούνται…

   Αυτό είναι το κύριο θέμα με το οποίο καταπιάνεται το παραμύθι της Τζένης Κουτσοδημητροπούλου. Οι φόβοι! Οι φόβοι μας! Που είναι πολλοί, διαφορετικοί και που δεν μας κάνουν λιγότερο… ιππότες! Με τρόπο γλυκό, μέσα από μια τρυφερή ιστορία με ανατρεπτικό τέλος, η συγγραφέας δηλώνει πως δεν πειράζει να φοβάσαι! Όλοι φοβόμαστε! Οι φοβίες λοιπόν απομυθοποιούνται χωρίς να γελοιοποιούνται ή να υποβαθμίζονται σε κάτι ασήμαντο! Δεν είναι άραγε γενναίος αυτός που παραδέχεται τον φόβο του;

   Την ιστορία ντύνει με μια υπέροχη εικονογράφηση η Ναταλία Καπατσούλια. Οι εικόνες της απλές με υπέροχα χρώματα προσδίδουν ζωντάνια στο κείμενο. Αποτελούν ένα παράλληλο «εικονοανάγνωσμα», λένε ξανά την ιστορία!

Σίγουρα θα το διαβάσω στην τάξη...

Ιδιαιτέρως στο νηπιαγωγείο και στις μικρές τάξεις του Δημοτικού

• Θα ζητήσω από τα παιδιά, ακόμα κι απ’ αυτά που δεν γνωρίζουν ακόμα να διαβάζουν, να αναδιηγηθούν την ιστορία μέσα από τις εικόνες.
• Θα ζωγραφίσουμε τους φόβους μας και σε δεύτερο χρόνο θα τους «γελοιοποιήσουμε» ζωγραφίζοντας από πάνω… αστεία μουστάκια στις ταραντούλες, αστείες μύτες και τεράστια πεταχτά αυτιά στα τέρατα, άλυτους κάμπους στα σώματα των φιδιών κλπ.
• Θα κατασκευάσουμε ιπποτικά σύνεργα: περικεφαλαίες, πανοπλίες, σπαθιά, ακόμη και άλογα με σκουπόξυλα!
• Θα τα χρησιμοποιήσουμε, όταν θα δραματοποιήσουμε την ιστορία μας!
• Και τέλος, σίγουρα θα διαβάσουμε κι άλλες ιπποτικές ιστορίες!

Από τη Τζελίνα Βογιατζόγλου